Wskaźniki GOZ

    Mierzenie cyrkularności

    Nowy cyrkularny model gospodarczy wymaga nowych wskaźników gospodarczych. Wyjaśniamy jak mierzona jest cyrkularności gospodarki na poziomie globalnym i regionalnym, a także jakie wskaźniki ma do dyspozycji biznes.

    WSKAŹNIKI

    Jak mierzyć cyrkularność?

    Wykres Sankeya prezentujący przepływ materiałowy w UE. Źródło: https://ec.europa.eu/eurostat

    Nowy cyrkularny model gospodarczy potrzebuje nowych wskaźników gospodarczych, zarówno krajowych, jak i biznesowych. Zostały one stworzone w ostatnich latach i  zaczynają być wykorzystywane do monitorowania postępów i planowania działań. Poniżej przedstawiamy wskaźniki wykorzystywane do mierzenia cyrkularności gospodarki na poziomie globalnym, Unii Europejskiej i Polski, a także pojedynczej firmy.

    Monitorowanie gospodarki obiegu zamkniętego jest wyzwaniem z uwagi na złożoność idei GOZ. Najczęściej stosuje się więc zestaw wskaźników i bada różne aspekty GOZ, takie jak wykorzystywanie materiałów z recyklingu czy produkcja odpadów. Badany jest też przepływ materiałowy, często wizualizowany na wykresie Sankeya. Prezentuje on przepływ surowców w gospodarce, od ich pozyskania po stanie się odpadem – który w GOZ powinien być zamknięty.

     

    Cyrkularność świata

    Świat jest dziś cyrkularny tylko w 8.6%. Tak wyliczyli eksperci skupieni w międzynarodowej inicjatywie Global Data Alliance. Stworzyli w 2018 roku własny Wskaźnik Cyrkularności Świata (GCM – Global Circularity Metric). Opiera się on na badaniu globalnych przepływów materiałowych. To benchmark dla wskaźników GOZ. Jego wynik prezentowany jest dorocznie na Światowym Forum Ekonomicznym. Niestety, jego wynik jest z roku na rok gorszy.

    Stan cyrkularności świata można też oceniać za pomocą wskaźników Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030. Ta strategia ONZ zawiera 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju oraz przyporządkowane im 169 zadań i 232 wskaźniki mierzenia postępów ich realizacji. Jednym z Celów jest Cel 12. Odpowiedzialna konsumpcja i produkcja, która definiowana jest zgodnie z zasadami GOZ. Wśród innych Celów znajdują się też zadania wspierające rozwój GOZ, takie jak rozwój innowacji czy minimalizacja zanieczyszczeń wód i gleb. Status realizacji Celów Agendy corocznie raportują rządy na całym świecie, do dyspozycji jest więc spory zestaw rzetelnych danych.

    Ramy monitorowania „zielonego wzrostu” stworzył też OECD w 2017 roku. Skupiają się na 4 obszarach: produktywności wykorzystywania surowców, regulacjach wspierających transformację w kierunku GOZ, wykorzystywaniu bazy zasobów naturalnych i wpływie GOZ na jakość życia ludzi.

    Cyrkularność Unii Europejskiej

    Przepływ materiałowy w UE, 2017, w bilionach ton rocznie. Źródło: https://ec.europa.eu/eurosta

    Unia Europejska w 2018 roku określiła ramy monitorowania gospodarki o obiegu zamkniętym. Odzwierciedlają one logikę unijnego planu działania na rzecz GOZ. Stworzono zestaw 10 wskaźników pogrupowanych według 4 aspektów GOZ: produkcja i konsumpcja, gospodarowanie odpadami, surowce wtórne, konkurencyjność i innowacje.

    Za raportowanie GOZ odpowiada Eurostat. Stworzył on specjalną stronę poświęconą GOZ.

    Śledzić na niej można także przepływy materiałowe w UE na interaktywnym diagramie Sankeya.

    Eurostat wylicza też wskaźnik cyrkularności Unii, nazywany też wskaźnikiem cyrkularnego wykorzystywania materiałów. Określa on poziom materiałów odzyskanych i zwróconych do gospodarki (inaczej mówiąc, określa jaki procent materiałów wykorzystanych w unijnej gospodarce pochodzi z recyklingu). Obecnie wskaźnik cyrkularności wynosi on 11%. Jego tendencja jest rosnąca – to 3 punkty procentowe (p.p.) więcej niż w 2014 roku.

    W 2021 ramy monitorowania gospodarki o obiegu zamkniętym w UE mają zostać zaktualizowane, aby uwzględniały zadania wpisane w nowy plan działania dot. GOZ przyjęty w 2020 roku. Powstać mają wskaźniki dotyczące wykorzystania zasobów, w tym śladu konsumpcyjnego i materiałowego.

    Cyrkularność Polski

    Polska nie stworzyła jeszcze własnych ram monitorowania gospodarki o obiegu zamkniętym. Zadanie to wpisane jest w rządową Mapę drogową. Powstały już pierwsze rekomendacje w ramach projektu „Oto-GOZ” Gospostrateg.

    Aby śledzić cyrkularność polskiej gospodarki, wykorzystywać można wskaźniki zrównoważonego rozwoju obliczane przez GUS w ramach innych zadań.

    GUS odpowiada za przekazywanie danych z Polski do Eurostatu w ramach unijnego monitorowania GOZ. Dane dotyczące Polski dostępne są na stronie Eurostatu. Wskaźnik cyrkularności Polski (cyrkularnego wykorzystywania materiałów) wynosi 9,5%. Jest on niższy niż unijna średnia i od 2010 roku maleje.

    GUS odpowiada także za raportowanie poziomu osiągnięcia Celów Zrównoważonego Rozwoju w Polsce, w tym Celu 12. Odpowiedzialna konsumpcja i produkcja. Wyniki śledzić można na specjalnej stronie stworzonej przez GUS sdg.gov.pl. Prezentuje ona wskaźniki globalne ONZ oraz dodatkowe wskaźniki krajowe.

    Interesujące dane związane z GOZ publikowane są też w corocznym raporcie GUS Ochrona Środowiska w Polsce.

    Cyrkularność biznesu

    Wskaźniki wykorzystywane do monitorowania całokształtu gospodarki nie zawsze są adekwatne dla biznesu. Firmy potrzebują wskaźników pozwalających mierzyć poziom zgodności swojego biznesu z zasadami GOZ, określać słabe i mocne strony firmy w tym zakresie, a także oceniać nowe rozwiązania, produkty i modele biznesowe. Jest to konieczne, aby móc przeprowadzić oczekiwaną transformację w kierunku GOZ. Zestandaryzowane wskaźniki są też niezbędne w celach sprawozdawczych.

    Wskaźniki dla biznesu

    W ostatnich miesiącach powstał szereg propozycji zestawów wskaźników GOZ dla biznesu, które prezentujemy poniżej.

    Fundacja Ellen MacArthur we współpracy z partnerami stworzyła narzędzie Circulytics, które ma za zadanie wspierać przejście firm na model cyrkularny. Zawiera zestaw wskaźników, które mierzą różne aspekty GOZ. Bada czynniki wspomagające i rezultaty. Pozwala ocenić cyrkularność zarówno przepływów produkcyjnych, jak i całego łańcucha wartości przedsiębiorstwa. To wyróżnia narzędzie na tle innych. Firmy korzystające z narzędzia otrzymują swoje wyniki w różnych obszarach wraz z eksperckim komentarzem.

    W Circulytics wykorzystywany jest Material Circularity Indicator (MCI, Wskaźnik Przepływów Materiałowych). Mierzy on przepływy materiałów w danym produkcie. Służy poprawie designu produktów i zamówień materiałów. Może być stosowany jako samodzielne narzędzie.

    Kolejnym instrumentem wspierającym transformację firm w kierunku GOZ jest CTI Tool stworzone przez WBCSD. Zawiera zestaw wskaźników Circular Transition Indicators (Wskaźniki Cyrkularnej Transformacji). Bada cyrkularność przepływów materiałowych i energii w firmie, zużycie krytycznych surowców i cyrkularną efektywność materiałową. Nie mierzy natomiast cyrkularności całego przedsiębiorstwa jak Circulytics.

    Narzędzia Circulytics i CTI Tool są są komplementarne, korzystają z uzgodnionych definicji i metodyk liczenia przepływów. Można z nich więc korzystać jednocześnie, przy użyciu tego samego zestawu danych. Circulytics jest też komplementarny ze standardem GRI 306: Waste.

    Sprawozdawczość pozafinansowa

    Nie istnieje jeszcze globalny standard sprawozdawczości GOZ dla biznesu, co utrudnia raportowanie pozafinansowe. Global Reporting Initative (GRI), organizacja ustanawiająca globalne standardy sprawozdawczości firm, pracuje nad rozwiązaniem.

    Tymczasem korzystać można z różnych klasycznych wskaźników wpływu środowiskowego, które dobrze oddają pewne aspekty GOZ. Należą do nich wskaźniki efektywności surowcowej, takie jak efektywność materiałowa, energetyczna czy wodna. Raportować można też wskaźniki związane z recyklingiem i odzyskiem: odsetek wykorzystywanych surowców i materiałów pochodzących z odzysku i recyklingu czy odsetek odpadów poddanych recyklingowi lub ponownemu wykorzystaniu (albo szerzej sposób zagospodarowania odpadów). Warto też raportować odsetek wykorzystywanej energii ze źródeł odnawialnych.
    W maju 2020 roku ukazał się nowy standard GRI raportowania odpadów zgodne z ideą GOZ GRI 306: Waste 2020.

    Biznes może też raportować swój wkład w realizację Celów Zrównoważonego Rozwoju, w tym Celu 12. Odpowiedzialna konsumpcja i produkcja.
    Nie powstał jeszcze jednak globalny zestaw wskaźników SDGs dla biznesu. Póki co, GRI z UN Global Compact przygotował analizę przyporządkowującą do zadań Agendy 2030 najczęściej stosowane przez biznes wskaźniki raportowania pozafinansowego, którymi można się posiłkować.
    Istnieje już natomiast zestaw wskaźników SDGs dla biznesu w Polsce. To Barometr Wpływu. Powstał we współpracy z GUS w ramach Kampanii 17 Celów mobilizującej polski biznes do działania na rzecz realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju. Pozwala mierzyć wpływ przedsiębiorstw na realizację Agendy w Polsce. Zawiera też wskaźniki dla Celu 12. Korzystać z niego może bezpłatnie każda firma. Co roku powstaje analiza wspólnych wyników polskiego biznesu, wskazująca na obszary wymagające podjęcia działań.

    INICJATOR

    PARTNERZY

    INICJATOR I PARTNERZY