Status procesu legislacyjnego

Komunikat w sprawie monitorowania gospodarki o obiegu zamkniętym przyjęty przez KE: 16 stycznia 2018 r. To był pierwszy ramowy dokument monitorujący postępy UE w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym. Zaktualizowana wersja tego ramowego dokumentu została przyjęta przez Komisję Europejską dnia 15 maja 2023r.

Implementacja w polskim systemie prawnym

Dokumenty nie mają mocy prawnej, ale pełnią funkcję wytycznych i ram dla działań państw członkowskich

Analiza dokumentu

Główne założenia dokumentu

Dokument opiera się na założeniu, że obecny model, oparty na rosnącym zużyciu zasobów jest nie do utrzymania. Wydobycie i przetwarzanie zasobów odpowiada za połowę emisji gazów cieplarnianych oraz ponad 90% utraty różnorodności biologicznej i deficytu wody. Gospodarka o obiegu zamkniętym (GOZ) jest zatem kluczowa dla osiągnięcia neutralności klimatycznej.

Poprzednie ramy z 2018 r. zostały zaktualizowane, aby lepiej odzwierciedlać stronę produkcyjną gospodarki i wpływ konsumpcji na planetę. Nowy system obejmuje 11 wskaźników pogrupowanych w 5 wymiarów: 1) produkcja i konsumpcja; 2) gospodarowanie odpadami; 3) surowce wtórne; 4) konkurencyjność i innowacje; 5) globalna zrównoważoność i odporność.

Ramy monitorowania obejmują kilka nowych wskaźników:

  • ślad materiałowy – służący do pomiaru ogólnego wykorzystania materiałów i odzwierciedlający ilość materiałów włączonych do ogólnej konsumpcji, w tym towarów przywożonych;
  • produktywność zasobów – wskaźnik ten służy do pomiaru wielkości PKB pochodzącej z wykorzystania materiałów i obrazuje efektywność wykorzystania materiałów w produkcji towarów i usług;
  • ślad konsumpcyjny – wskaźnik porównujący konsumpcję z ograniczeniami planety w odniesieniu do 16 kategorii wpływu w oparciu o ocenę cyklu życia, na podstawie 5 głównych obszarów konsumpcji (żywność, mobilność, mieszkalnictwo, artykuły i urządzenia gospodarstwa domowego);
  • emisje gazów cieplarnianych z działalności produkcyjnej – wskaźnik służący do pomiaru emisji gazów cieplarnianych wytwarzanych przez sektory produkcyjne (a zatem z wyłączeniem emisji pochodzących z gospodarstw domowych) i odzwierciedlający wkład gospodarki o obiegu zamkniętym w osiąganie neutralności klimatycznej;
  • zależność od surowców – wskaźnik mierzący udział surowców przywożonych w ogólnym zużyciu surowców, określający stopień uzależnienia UE od przywozu materiałów i odzwierciedlający wpływ gospodarki o obiegu zamkniętym na bezpieczeństwo dostaw surowców i energii elektrycznej oraz na otwartą strategiczną
Wpływ na przedsiębiorstwa

Kluczowe wymogi dla biznesu

Można wyróżnić kluczowe oczekiwania stawiane przed biznesem. Choć dokument skupia się na ramach monitorowania, wskazuje on bezpośrednio na obszary, w których przedsiębiorstwa muszą podjąć działania, aby sprostać unijnym celom transformacji.

  • Ekoprojektowanie i minimalizacja odpadów: Biznes musi dążyć do utrzymania wartości produktów i materiałów w gospodarce jak najdłużej, co wymaga projektowania ich w sposób ograniczający powstawanie odpadów do minimum na każdym etapie cyklu życia.
  • Osiąganie wysokich limitów recyklingu: Przedsiębiorstwa są zobowiązane do intensyfikacji odzysku surowców, szczególnie w obszarze opakowań (cel 75% do 2030 r.), tworzyw sztucznych oraz sprzętu elektronicznego, aby sprostać unijnym normom.
  • Wykorzystanie surowców wtórnych: Kluczowym założeniem jest zastępowanie surowców pierwotnych materiałami pochodzącymi z recyklingu, co ma na celu zmniejszenie śladu środowiskowego produkcji i ograniczenie zależności od importu surowców (zwłaszcza krytycznych).
  • Innowacyjność i zielone standardy: Firmy muszą inwestować w nowoczesne technologie recyklingu oraz dostosowywać swoją ofertę do wymogów zielonych zamówień publicznych, gdzie kryteria środowiskowe stają się decydującym czynnikiem wyboru dostawcy.