30. Strategiczny model wskaźników GOZ i raportowanie wg ESRS

zintegrowanych z wymogami Europejskich Standardów Sprawozdawczości w Zakresie Zrównoważonego Rozwoju (ESRS).

Model ten umożliwia skuteczne monitorowanie postępów w realizacji celów cyrkularnych, identyfikowanie obszarów do poprawy oraz transparentne raportowanie interesariuszom, zgodnie z unijnymi wymogami regulacyjnymi.

Monitorowanie gospodarki obiegu zamkniętego jest wyzwaniem z uwagi na złożoność idei GOZ. Najczęściej stosuje się więc zestaw wskaźników i bada różne aspekty GOZ, takie jak wykorzystywanie materiałów z recyklingu czy produkcja odpadów. Badany jest też przepływ materiałowy, często wizualizowany na wykresie Sankeya. Prezentuje on przepływ surowców w gospodarce, od ich pozyskania po stanie się odpadem, który w GOZ powinien być zamknięty. Unia Europejska w 2018 roku określiła po raz pierwszy ramy monitorowania gospodarki o obiegu zamkniętym. Odzwierciedlają one logikę unijnego planu działania na rzecz GOZ. W maju 2023 w zaktualizowanej wersji dokumentu uzupełniono je o nowe obszary i obecne ramy monitorowania GOZ składają się z 10 różnych wskaźników zagregowanych w 5 obszarach:

Dla biznesu powstało wiele narzędzi, z których dwa uważa się za najbardziej kompleksowe. Fundacja Ellen Macarthur we współpracy z partnerami stworzyła narzędzie Circulytics, które ma za zadanie wspierać przejście firm na model cyrkularny. Zawiera zestaw wskaźników, które mierzą różne aspekty GOZ.

Bada czynniki wspomagające i rezultaty. Pozwala ocenić cyrkularność zarówno przepływów produkcyjnych, jak i całego łańcucha wartości przedsiębiorstwa. To wyróżnia narzędzie na tle innych. Firmy korzystające z narzędzia otrzymują swoje wyniki w różnych obszarach wraz z eksperckim komentarzem. W Circulytics wykorzystywany jest Material Circularity Indicator (MCI, Wskaźnik Przepływów Materiałowych). Mierzy on przepływy materiałów w danym produkcie. Służy poprawie designu produktów i zamówień materiałów. Może być stosowany jako samodzielne narzędzie.

Kolejnym instrumentem wspierającym transformację firm w kierunku GOZ jest CTI Tool stworzone przez WBCSD. Zawiera zestaw wskaźników Circular Transition Indicators (Wskaźniki Cyrkularnej Transformacji). Bada cyrkularność przepływów materiałowych i energii w firmie, zużycie krytycznych surowców i cyrkularną efektywność materiałową.

Europejskie standardy raportowania zrównoważonego rozwoju (tzw. ESRS-y)

To zestaw wymogów dla sektora biznesu zobowiązanego do raportowania w ramach dyrektywy CSRD. W kwestiach środowiskowych to zbiór wytycznych, które odnoszą się do wpływu firmy na środowisko naturalne i klimat, a w ramach opisanych w pięciu standardach tematycznych jeden z nich dotyczy gospodarki obiegu zamkniętego. „ESRS E5 – wykorzystanie zasobów oraz gospodarka o obiegu zamkniętym (GOZ)” to oficjalny tytuł tej części standardów.

Główne wymogi raportowe ESRS E5

ESRS E5 zawiera sześć głównych obowiązków raportowych, obejmujących trzy kategorie:

1. Polityki (E5-1): Opis strategii i zasad zarządzania istotnymi wpływami i zależnościami związanymi z cyrkularnością oraz wykorzystaniem zasobów w całym łańcuchu wartości.
2. Działania i zasoby (E5-2): Informacje o działaniach podjętych w celu wdrożenia tych polityk oraz zasobach przeznaczonych na ich realizację.
3. Cele (E5-3): Mierzalne cele związane z minimalizacją wykorzystania surowców pierwotnych, zwiększeniem udziału surowców pochodzących z recyklingu czy wdrażaniem zasad projektowania cyrkularnego.
4. Zasoby wejściowe (E5-4): Dane ilościowe dotyczące wprowadzanych do procesu surowców — ich ilości, pochodzenia (pierwotne/odnawialne czy wtórne) oraz typu (techniczne, biologiczne).
5. Zasoby wyjściowe (E5-5): Informacje o produktach, materiałach i odpadach (np. waga, recyrkulacja, ponowne użycie).
6. Skutki finansowe (E5-6): Ocena potencjalnych, zarówno negatywnych, jak i pozytywnych, skutków finansowych związanych z wykorzystaniem zasobów i cyrkularnością (np. straty, oszczędności, nowe przychody) — w perspektywie krótko-, średnio- i długoterminowej.