The Circular Economy in Cities and Regions of the European Union

Raport jest opracowaniem analizującym rolę miast i regionów jako kluczowych podmiotów napędzających przejście z tradycyjnego modelu liniowego na model cyrkularny, który pozwala zachować wartość materiałów i zasobów tak długo, jak to możliwe. Dokument opiera się na badaniu 64 miast i regionów z 21 krajów, 10 dialogach politycznych oraz warsztatach z ekspertami. Jego głównym założeniem jest przekonanie, że to właśnie rządy lokalne, dzięki bliskości z obywatelami i biznesem, mają największy potencjał do testowania innowacyjnych rozwiązań GOZ.

Raport szczegółowo opisuje stan wdrażania GOZ w Europie, wykorzystując autorskie ramy analityczne OECD, takie jak model „3Ps” (Ludzie i firmy, Polityki, Miejsca) oraz listę kontrolną 12 wymiarów zarządzania (m.in. wizja strategiczna, finansowanie, dane, regulacje). Główne obszary tematyczne raportu obejmują:

• Analizę czynników napędzających: Główne motywatory transformacji to zmiana klimatu (67% badanych), wzrost gospodarczy (55%) oraz tworzenie miejsc pracy (48%).
• Klastry miast i regionów: Dokument dzieli badane jednostki na trzy grupy: zorientowane na strategię (posiadające formalne plany), innowacje (testujące pilotaże) oraz partnerstwa (skupione na współpracy międzysektorowej).
• Priorytety sektorowe: Najczęściej wskazywanymi priorytetami w strategiach lokalnych są gospodarka odpadami (84%) oraz budownictwo i środowisko zbudowane (83%).
• Narzędzia wspierające: Raport omawia rolę zielonych zamówień publicznych, innowacyjnych modeli biznesowych (np. produkt jako usługa) oraz technologii cyfrowych, takich jak paszporty materiałowe czy sztuczna inteligencja.

3 kluczowe wnioski wynikające z raportu

1. Konieczność przejścia od działań naprawczych do zapobiegawczych (z „downstream” do „upstream”): Obecne polityki GOZ wciąż nadmiernie koncentrują się na końcowym etapie cyklu życia produktu, czyli zarządzaniu odpadami i recyklingu. Raport podkreśla, że aby osiągnąć realną zmianę, miasta i regiony muszą kłaść większy nacisk na działania „upstream”, takie jak ekoprojektowanie, zapobieganie powstawaniu odpadów oraz promowanie naprawy i ponownego użycia.

2. Bariery zarządzania i brak danych lokalnych: Największe przeszkody w transformacji nie mają charakteru technologicznego, lecz dotyczą ram politycznych, regulacji i finansowania. Krytycznym wyzwaniem jest brak szczegółowych danych na poziomie subnacionalnym (np. o przepływach materiałów czy metabolizmie miejskim), co utrudnia skuteczne monitorowanie postępów i podejmowanie decyzji opartych na dowodach.

3. Wymiar terytorialny i sprawiedliwa transformacja: Transformacja cyrkularna nie wpływa na wszystkie regiony w ten sam sposób – niektóre mogą odnotować straty w tradycyjnych sektorach przemysłowych. Skuteczna polityka musi uwzględniać specyfikę danego miejsca (place-based approach), wspierać przekwalifikowanie pracowników oraz zacieśniać powiązania miejsko-wiejskie w celu zamykania obiegów np. w gospodarce żywnościowej czy bioekonomii.