Squaring the Circle: Policies from Europe’s Circular Economy Transition

Raport Banku Światowego pt. „Squaring the Circle: Policies from Europe’s Circular Economy Transition” analizuje doświadczenia Europy w zakresie wdrażania polityk Gospodarki o Obiegu Zamkniętym (GOZ). Celem publikacji jest nie tylko przedstawienie osiągnięć UE w tej dziedzinie, ale także zidentyfikowanie istniejących barier i kluczowych środków niezbędnych do ich pokonania, a także zdefiniowanie lekcji dla krajów spoza Europy.

Publikacja wskazuje, że chociaż UE poczyniła ważny postęp w efektywności materiałowej (np. produktywność zasobów wzrosła o prawie 35% w latach 2000–2020), transformacja jest wciąż we wczesnej fazie – ponad 87% zasobów nadal pochodzi z surowców pierwotnych, a całkowita ilość odpadów rośnie. Postęp jest nierównomierny między państwami członkowskimi (MSs), a kraje takie jak Polska, Bułgaria, Chorwacja i Rumunia (EU-4) pozostają w tyle pod względem kluczowych wskaźników GOZ, takich jak wskaźnik wykorzystania materiałów cyrkulacyjnych i produktywność zasobów.

W dokumencie analizuje się, że polityki GOZ mają skromny wpływ na wzrost gospodarczy, ale znacząco przyspieszają trwające zmiany strukturalne w kierunku sektora usług. Kluczowe wyzwania obejmują utrzymującą się zależność od surowców pierwotnych, konieczność neutralizacji efektu wycieku produkcji (leakage) poza granice UE w wyniku zaostrzania regulacji oraz konieczność przekształcenia ram politycznych w oparciu o cztery filary: instytucje, bodźce, informacje i finansowanie. Raport podkreśla, że samo utrzymanie obecnych polityk (BAU) nie wystarczy do osiągnięcia znaczących redukcji zużycia surowców pierwotnych.

3 kluczowe fakty:

1. Przewiduje się, że bez ambitnych zmian politycznych, zużycie surowców pierwotnych w Europie wzrośnie 2,5-krotnie do 2050 roku w porównaniu z rokiem 2000. Jednak kompleksowy pakiet polityk GOZ może zredukować całkowite zużycie materiałów o 8 do 11 procent w stosunku do scenariusza bazowego i umożliwić absolutne oddzielenie wzrostu od zużycia surowców pierwotnych w ciągu dekady.
2. Zmiana wykorzystania wpływów podatkowych jest kluczowa dla wyników polityk GOZ. Wykorzystanie wpływów z podatków cyrkularnych (np. na metale pierwotne i paliwa kopalne) do zmniejszenia podatków od pracy może być korzystne dla wzrostu i dobrobytu, eliminując straty w PKB i odwracając negatywne skutki dla rynku pracy (wzrost płac i spadek bezrobocia).
3. Zależność UE od zasobów zewnętrznych jest trzykrotnie wyższa, gdy uwzględnia się materiały „osadzone” (embedded) w importowanych produktach (material footprint). Bezpośredni import surowców stanowi 11,2% krajowego zużycia materiałów (DMC), ale po uwzględnieniu materiałów osadzonych w produktach importowanych, zależność UE od źródeł pozaunijnych wzrasta do prawie 36%. Dlatego polityki muszą być skierowane na konsumpcję i obejmować cały łańcuch wartości, aby skutecznie walczyć z „wyciekiem” (leakage) materiałochłonnej produkcji poza granice UE