Analiza możliwości i barier zagospodarowania odpadów z tworzyw sztucznych a GOZ

Raport pt. „Analiza możliwości i barier zagospodarowania odpadów z tworzyw sztucznych, pochodzących z selektywnego zbierania odpadów komunalnych, a kwestie GOZ” został opublikowany w czerwcu 2021 roku przez Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy (IOŚ-PIB), przy wsparciu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW).

Głównym celem analizy było zidentyfikowanie ekonomicznych i technicznych rozwiązań, które umożliwią poprawę systemu zbierania, recyklingu i innych form odzysku odpadów z tworzyw sztucznych, by Polska mogła osiągnąć ambitne unijne cele w zakresie Gospodarki o Obiegu Zamkniętym (GOZ), w tym recykling 55% opakowań z tworzyw sztucznych do 2030 roku.

Zakres opracowania obejmuje charakterystykę branży tworzyw sztucznych w Polsce i UE, a także szczegółową analizę ilościową i jakościową odpadów z tworzyw sztucznych znajdujących się w strumieniu odpadów komunalnych (w tym w selektywnie zbieranym „żółtym worku”). Autorzy szczegółowo scharakteryzowali krajową branżę recyklingu i dokonali oszacowania kosztów zbierania, sortowania i recyklingu. Raport podkreśla pilną potrzebę wprowadzenia rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) oraz systemu kaucyjnego, jako kluczowych dźwigni do intensyfikacji recyklingu. Zauważa również problem znacznych różnic w danych ilościowych pochodzących z różnych źródeł krajowych (GUS, PlasticsEurope, Rekopol).

3 kluczowe fakty z raportu

1. Osiągnięcie bardzo wysokich poziomów recyklingu odpadów z tworzyw sztucznych (wymagane 55% do 2030 roku) oraz recyklingu wszystkich odpadów komunalnych (55–65% w latach 2025–2035) jest „całkowicie nierealne”. Przy zastosowaniu nowej metodologii obliczeniowej UE, realny poziom recyklingu odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych w Polsce w 2018 r. wynosiłby tylko około 24,3% (zamiast raportowanych 35,2%).
2. Z powodu niskiego poziomu i jakości selektywnego zbierania, odpady z tworzyw sztucznych z „żółtego worka” są silnie zanieczyszczone. W efekcie dwukrotnego sortowania (w instalacji komunalnej i zakładzie recyklingu) faktyczna masa tworzyw sztucznych poddana recyklingowi zmniejsza się do około 30–40% masy tych odpadów zebranych selektywnie. Na przykład, łączna efektywność recyklingu butelek PET w stosunku do masy zebranej selektywnie wynosi od 31,4% do 39,5%.
3. Wprowadzony od stycznia 2021 r. europejski podatek od niepoddanych recyklingowi opakowań z tworzyw sztucznych (tzw. „plastics tax”) stanowi poważne obciążenie finansowe dla budżetu państwa, szacowane na około 2,1 mld zł w 2021 roku. Jednocześnie, aby sprostać rosnącym potrzebom sortowania selektywnie zebranych odpadów, w Polsce występuje luka inwestycyjna wymagająca budowy lub modernizacji około 230 sortowni o przepustowości 10 000 Mg/rok (na jedną zmianę) do roku 2034.