WDRAŻANIE GOSPODARKI O OBIEGU ZAMKNIĘTYM

Raport Najwyższej Izby Kontroli (NIK) pt. „Wdrażanie Gospodarki o Obiegu Zamkniętym” analizuje transformację polskiej gospodarki w kierunku GOZ w latach 2018–2022, koncentrując się na działaniach organów państwa i wybranych ośmiu jednostek samorządu terytorialnego.

NIK oceniła, że wdrażanie GOZ było zasadniczo prawidłowe, ale nie w pełni skuteczne. Najpoważniejszą nieprawidłowością makroekonomiczną jest istotny spadek wskaźnika cyrkularności (CMU), który obniżył się z 10,5% w 2018 r. do 7,5% w 2023 r. Poziom ten jest znacznie niższy od średniej UE (11,8% w 2023 r.) i oznacza, że ponad 90% materiałów w polskiej gospodarce pochodzi z surowców pierwotnych.

W kontekście legislacyjnym stwierdzono opóźnienia w transpozycji kluczowych dyrektyw UE (odpadowej, opakowaniowej, plastikowej). Kontrola wykazała również, że Polska nie osiągnęła wymaganego poziomu recyklingu czterech frakcji odpadów komunalnych w 2020 r. (osiągając 41% wobec wymaganych 50%). Minister Rozwoju i Technologii, odpowiedzialny za koordynację Mapy drogowej GOZ, otrzymał negatywną ocenę z powodu nierzetelnej realizacji powierzonych zadań, co skutkowało niezrealizowaniem 32% zaplanowanych działań. Stwierdzono też, że masa wytwarzanych odpadów komunalnych na mieszkańca wzrosła w większości kontrolowanych gmin oraz w skali kraju.

3 kluczowe fakty:

1. Regres w cyrkularności (Circular Material Use Rate – CMU): Mimo działań na rzecz GOZ, wskaźnik cyrkularności w Polsce spadł z 10,5% w 2018 r. do 7,5% w 2023 r., co stawia Polskę na 16. miejscu w UE-27. Oznacza to, że ponad 90% materiałów wykorzystywanych w polskiej gospodarce pochodzi z surowców pierwotnych, co jest gorszym wynikiem niż średnia UE (11,8% w 2023 r.).
2. Polska nie osiągnęła wymaganego przez dyrektywę odpadową poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia czterech frakcji odpadów komunalnych w 2020 r., uzyskując 41% zamiast minimalnych 50%. W ocenie NIK występuje wysokie ryzyko nieosiągnięcia przyszłych poziomów recyklingu (np. 55% do 2025 r.) oraz limitu składowania (10% do 2035 r.), co może skutkować nakładaniem kar pieniężnych na Polskę przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
3. Pomimo promowania działań GOZ w latach 2018–2022 łączna masa wytworzonych odpadów komunalnych w Polsce wzrosła o 7,2% (z 12,5 mln ton do 13,4 mln ton), a poziom odpadów na jednego mieszkańca wzrósł z 332 kg do 355 kg. Choć wskaźnik ten jest wciąż niski w porównaniu do średniej UE (513 kg w 2022 r.), masa ta wzrosła w sześciu z ośmiu kontrolowanych gmin.