Wyzwanie

Przez lata wiele materiałów i przedmiotów, które mogłyby zostać ponownie użyte, trafiało do odpadów zmieszanych,
a po 1 stycznia 2025 roku jest przekazywanych do Punktów Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK) w zw.
z rozszerzeniem systemu selektywnej zbiórki odpadów o nową frakcję tekstylną na mocy nowelizacji Ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, czego skutkiem jest  utrata wartościowych surowców zwiększenie presji na środowisko oraz ograniczenie dostępu do cennych zasobów dla organizacji humanitarnych. Jednocześnie rosnąca konsumpcja sprawia, że produkty szybciej stają się niepotrzebne, co dodatkowo potęguje ilość składowanych odpadów i nieefektywne zużycie surowców.

Brakuje rozwiązań, które jednocześnie pozwalają ograniczać marnowanie zasobów i kierować je do ponownego wykorzystania.

Opis działania

Polski Czerwony Krzyż to jedna z największych organizacji humanitarnych w Polsce, wspierająca osoby potrzebujące poprzez działania pomocowe, edukacyjne i zdrowotne. Dzięki sieci ponad 200 oddziałów co roku dociera z pomocą do średnio miliona osób.

W latach 2013-2025 PCK rozwinął system zbiórki tekstyliów, które trafiały do ponownego wykorzystania, wspierając jednocześnie osoby w trudnej sytuacji i realizując założenia gospodarki o obiegu zamkniętym. W ciągu ponad 10 lat organizacja stworzyła system ponad 30 000 kontenerów i zebrała ponad 600 000 ton tekstyliów. Niestety, po wprowadzeniu frakcji tekstylnej do systemu selektywnej zbiórki odpadów w Polsce, udział odpadów w zbiórce odzieży używanej do kontenerów wzrósł nawet do 60%. W konsekwencji system zbiórki używanych tekstyliów Polskiego Czerwonego Krzyża upadł, co pozbawiło organizację ważnego źródła finansowania działalności statutowej.

Aktualnie istotnym elementem działań jest rozwój inicjatywy sklepów charytatywnych PCK funkcjonujących pod marką DOBROsklep – miejsc łączących funkcję społeczną, edukacyjną i cyrkularną. Od uruchomienia pierwszego punktu w Warszawie w 2024 roku zebrano blisko 19 ton tekstyliów i przekazano pomoc ponad 1 000 osobom, a także zorganizowano warsztaty edukacyjne dla ponad 370 uczestników. PCK systematycznie rozwija sieć DOBROsklepów. W marcu 2026 roku został otwarty sklep charytatywny w Lublinie.

Uzupełnieniem działań jest charytatywna zbiórka książek, realizowana pilotażowo w kilku województwach. Akcja prowadzona jest w oddziałach PCK oraz we współpracy z instytucjami i przedsiębiorstwami. Zebrane książki trafiają do ponownego obiegu, a środki z ich sprzedaży wspierają działania edukacyjne i aktywizacyjne skierowane do dzieci, seniorów oraz osób w trudnej sytuacji życiowej. W kolejnych etapach planowane jest rozszerzenie programu na skalę ogólnopolską.

Działania Polskiego Czerwonego Krzyża pokazują, jak poprzez rozwój systemów zbiórki, ponownego wykorzystania i edukacji można skutecznie łączyć cele społeczne z cyrkularnym zarządzaniem zasobami.

Efekty

stworzenie ogólnopolskiego systemu zbiórki tekstyliów (ponad 30 000 kontenerów) oraz zebranie ponad 600 000 ton odzieży i materiałów nadających się do ponownego wykorzystania
pozyskiwanie środków finansowych na działania statutowe
rozwój sieci DOBROsklepów – charytatywnych sklepów PCK – jako lokalnych centrów ponownego użycia, edukacji oraz integracji
realizacja działań edukacyjnych i rozwojowych (warsztaty z upcyklingu, wsparcia społecznego) dla ponad 370 osób w ramach funkcjonowania DOBROsklepów
rozwój współpracy z organizacjami, instytucjami i biznesem
uruchomienie nowych inicjatyw cyrkularnych (np. zbiórka książek)
ograniczenie ilości odpadów tekstylnych i wydłużenie cyklu życia produktów

Kluczowe wnioski

Połączenie celów społecznych i środowiskowych zwiększa skalę oddziaływania – działania pomocowe mogą jednocześnie wspierać gospodarkę o obiegu zamkniętym
Skala i infrastruktura mają kluczowe znaczenie – rozbudowana sieć zbiórki umożliwia realny wpływ na redukcję ilości wyrzucanych odpadów
Edukacja i zaangażowanie społeczności wzmacniają efektywność systemu – zmiana nawyków użytkowników jest równie ważna jak sama infrastruktura